|
tegenruimte
Over de Tegenruimte – Jochem Rotteveel
De Tegenruimte krijgt in literatuur veel verwijzingen en karakteristieken toegeschreven die overeenkomen met de ruimte die ik voor ogen heb voor mijn beelden en teksten. Zo vormt de Tegenruimte vaak de overgang tussen leven en dood, tussen zijn en niet-zijn. De Tegenruimte neemt in de samenleving de concrete vorm aan van tempel of bijna doodervaring.
Over de Tegenruimte – Jochem Rotteveel
De Tegenruimte krijgt in literatuur veel verwijzingen en karakteristieken toegeschreven die overeenkomen met de ruimte die ik voor ogen heb voor mijn beelden en teksten. Zo vormt de Tegenruimte vaak de overgang tussen leven en dood, tussen zijn en niet-zijn. De Tegenruimte neemt in de samenleving de concrete vorm aan van tempel of bijna doodervaring.
De Tegenruimte is een plek die zich bevindt tussen zijn en niet-zijn. In het meest concrete geval vertaalt dit zich in sacrale ruimtes waarin leven en dood elkaar ontmoeten. Zoals tempels in het oude Israël helemaal leeg zijn van binnen om het oneindige toe te laten. Of kloosters die met hun minimale inrichting elke verwijzing naar de tastbare werkelijkheid vermijden om zodoende de bezoeker te richten op het innerlijke en het oneindige.
In dergelijke ruimtes aangrenzen hier en daar, nu en dan elkaar. Een plek om je voor te bereiden op de dood. Een plek waar je je kunt bewaren voor de dood. Waar je je atmosfeer in weckpotten kunt stoppen om op te bergen voor ooit in de toekomst. En waar de doden naartoe terug kunnen keren.
Hier loopt de tijd niet lineair – de uren komen in cirkels terug. Zoals de doorsnede van een ui draait de tijd ringen rond zichzelf. Het is de kunst om niet de lineaire gedachten van de gangbare maatschappij te volgen en in één lijn te blijven lopen. Het is de kunst om van ring naar ring te stappen. Zijwaarts, achterwaarts, maar niet lineair enkel voorwaarts over de gebaande paden. Alleen dan kan de Tegenruimte ervaren en mogelijk betreden worden.
De Tegenruimte gaat niet alleen over zijn en niet-zijn. De Tegenruimte behelst onder meer wat in onze dagelijkse omgeving niet gezien of onderkend wordt en vormt zodoende een uitgelezen mentale, atmosferische plek om naartoe terug te keren, in gemoed, in gedachten en zeker ook in beelden en teksten. De Tegenruimte is van groot belang voor de dagelijkse wereld om ons heen.
Mijn teksten en beelden zijn getuigen van de Tegenruimte. Het zijn atmosferen, herinneringen, associaties en mentale verbanden. Hierbij zoek ik de grens op, bijvoorbeeld tussen verschillende materialen en verschillende dimensies. Maar ook de grens tussen heden en herinnering. Wat gebeurt er op het snijvlak tussen nu en toen? Tussen twee- en driedimensionaal? Ontstaat er harmonie tussen twee tegenstrijdigheden?
In de Tegenruimte gelden volgens mij geen conventionele restricties. Alle lijnen worden doorbroken die getrokken zijn in het fysieke, maar vooral ook het mentale landschap. Het doorbreken van deze grenzen is het uitgangspunt voor veel van mijn beelden. Ik wil in alle vrijheid kunnen breken met opvattingen en conventies en kunnen overstappen tussen verschillende disciplines.
De Tegenruimte laat zich gewaar worden als we onze eigen ervaringswereld onderzoeken. De Tegenruimte verschaft pas getuigen als we er zelf naar op zoek gaan. Om de Tegenruimte te ervaren is het van belang eerst te beseffen dat er meer informatie om ons heen is dan zichtbaar voor het oog. Wat we zien is maar een klein deel van de omgeving. De rest is niet te begrijpen voor het oog of oor en wordt daarom niet geregistreerd en doorgegeven aan de hersens. Tussen de circulerende uren stappen we voorwaarts de morgen tegemoet, zonder te luisteren naar alle golven die buiten onszelf door de ruimte trekken: verleden of toekomstige gebeurtenissen, fantasieën en dromen. Google suggereert dat alle informatie in kaart is gebracht, maar niet alles laat zich in data of coördinaten uitdrukken.
Overeenkomstig krijgt het subject in mijn beelden evenmin informatie over de omgeving waarin hij zich bevindt. Het zijn veelal settings zonder informatie en de omgeving laat zich raden. Op deze manier probeer ik niet alleen de Tegenruimte op te wekken of te registreren, maar ook de relatie tussen subject en omgeving en de daarbij ontbrekende informatie over de omgeving weer te geven.
In Metropolis M [nr. 1, 2009] las ik een interview met Nicolas Bourriaud, de curator van het vierde Tate Triennial in Londen dit voorjaar. Bourriaud introduceert de term ‘altermodernisme’ en beschrijft een interessante manier om naar tijd te kijken. Toen ik het las moest ik denken aan de rol die de Tegenruimte hierin zou kunnen spelen:
Wat onze tijd bij uitstek bepaalt is het gegeven dat we voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid leven op een planeet die geen enkel terra incognita meer kent. Onze planeet is ge-earth-googled, bedekt met een satelietgrid waarmee zelfs het meest achterafgelegen gebied in kaart is gebracht. Het is de eerste keer dat wij beschikken over een absoluut totaalbeeld. Deze revolutionaire gebeurtenis is in overeenstemming met de economische globalisering: one world, one system. Tijd, het verleden en de geschiedenis zijn de drijvende krachten geworden omdat zij het laatste gebied belichamen dat nog te exploreren valt.
[in de begeleidende tekst van de tentoonstelling] wordt de geschiedenis vergeleken met het idee dat we ons in een trein bevinden, reizend over de rails der tijd. Op het andere spoor nadert ons uit tegenovergestelde richting een trein en op het moment dat de treinen elkaar passeren, is het voor even onmogelijk om te bepalen of de trein nu vooruit of achteruit gaat.
Dit idee speelt op eenzelfde manier een belangrijke rol in het werk van Jorge Luis Borges die tijd beschrijft als een tuin waarin de paden zich oneindig vertakken. Er is geen sprake van een lineaire opvatting van tijd, maar eerder van een soort labyrint. Het postmodernisme is misschien de periode geweest waarin men niet precies wist hoe met dit labyrint om te gaan. Ik krijg de indruk dat het dwalen door het labyrint vandaag de dag juist een positieve waarde heeft. Dit dwalen lijk mij het altermodernistische gebaar bij uitstek te zijn: om uiteindelijk iets anders te ontdekken dan waarnaar men op zoek was.
Het vergt een verhoogde sensitiviteit om door het hermetische landschap van de hedendaagse maatschappij heen te breken. Beelden en teksten zijn hiervoor de aangewezen vehikels. Beelden die vergaan, teksten die vervliegen, maar voor één moment een doorkijk geven naar wat mogelijk achter de muur schuilgaat. Niet iedereen zal nieuwsgierig zijn, maar ik vermoed dat meer mensen ervan uitgaan dat achter het gordijn van onze dagen en nachten meer te verwachten valt.
Voor meer informatie over mijn werk: www.jochemrotteveel.com
Geplaatst 30 oktober 2009 14:42 h. Printversie
|
